Đối tác chiến lược

chung cư imperia garden

Đề cương môn Ngữ Văn 10-HK2

 Tổ Ngữ văn  – Trường THPT Bùi Thị Xuân – Đà Lạt

ĐỀ CƯƠNG ÔN THI HỌC KỲ II  - NĂM HỌC 2013-2014

MÔN NGỮ VĂN – KHỐI 10

NỘI DUNG KIẾN THỨC:

 

A. Phần văn học Việt Nam

 I.Tác gia Nguyễn Trãi và Đại cáo bình Ngô

1. Tác gia Nguyễn Trãi:

   Cần nắm vững những nét chính về cuộc đời

   Nắm được giá trị nội dung tư tưởng, nghệ thuật trong các tác phẩm tiêu biểu :

* Nguyễn Trãi-nhà văn chính luận kiệt xuất :

 - Tác phẩm: Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo.

 - Tư tưởng chủ đạo: nhân nghĩa, yêu nước, thương dân: dân là trên hết, dân có sức mạnh vô địch. Dân sống yên ổn hạnh phúc là khát vọng suốt đời của Nguyễn Trãi.

 +  Quân trung từ mệnh tập: thư từ gửi cho tướng giặc, giấy tờ giao thiệp với triều Minh … Là tập văn chiến đấu “có sức mạnh của mười vạn quân” (Phan Huy Chú)

  + Bình Ngô đại cáo: là một “thiên cổ hùng văn” của đất nước

à  Văn chính luận đạt đến trình độ nghệ thuật mẫu mực, luận điểm vững chắc, lập luận sắc bén, giọng điệu linh hoạt.

* Nguyễn Trãi-nhà thơ trữ tình sâu sắc :

 -Tác phẩm: Ức Trai thi tập – Tập thơ chữ Hán, Quốc âm thi tập- tập thơ chữ Nôm  đánh dấu sự hình thành thơ ca tiếng Việt.

 - Nội dung:

  + Người anh hùng vĩ đại : ôm ấp theo đuổi lí tưởng nhân nghĩa cao cả, yêu nước thương dân, vì dân trừ bạo “Việc nhân nghĩa …”, rèn luyện giữ gìn phẩm chất cao quý của người quân tử như tùng, trúc, cúc, mai để giúp dân giúp nước …

 + Con người đời thường: đau nỗi đau của con người, yêu tình yêu của con người, yêu thiên nhiên, giao hòa cùng thiên nhiên, cuộc sống giản dị, những tình cảm vua tôi, cha con, gia đình, bè bạn sâu sắc, chân thành, cảm động …

à Hai con người đó kết hợp tự nhiên, hài hòa trong Nguyễn Trãi, đem lại vẻ đẹp nhân cách, tâm hồn

* Nghệ thuật :

-Thể loại: Thơ Nôm sáng tạo cải biến thể loại ;thơ lục ngôn, Việt hóa thơ Đường.

-Ngôn ngữ: Thuần Việt, vận dụng thành công lời ăn tiếng nói của nhân dân.

-Hình ảnh thơ dân dã, quen thuộc, rất Việt Nam.

2. Tác phẩm “ Đại cáo bình Ngô”

- Những nét chính về nghệ thuật, ý nghĩa văn bản:

+ Nghệ thuật: Bút pháp anh hùng ca đậm tính chất sử thi với các thủ pháp nghệ thuật so sánh, tương phản, liệt kê, giọng văn biến hóa linh hoạt, hình ảnh sống động, hoàng tráng.

+ Ý nghĩa văn bản: Bản anh hùng ca tổng kết cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược, gian khổ mà hào hùng của quân dân Đại Việt; bản Tuyên ngôn độc lập sáng chói tư tưởng nhân nghĩa yêu nước và khát vọng hòa bình.

- Lí giải, phân tích một số luận điểm :

+ Luaän ñeà chính nghóa: neâu cao tö töôûng nhaân nghóa yeâu nöôùc thöông daân, khaúng ñònh neàn ñoäc laäp daân toäc, quyeàn töï chuû vaø truyeàn thoáng laâu ñôøi vôùi nhöõng yeáu toá cô baûn veà vaên hoaù, cöông vöïc laõnh thoå, phong tuïc taäp quaùn vaø söï töï yù thöùc veà söùc maïnh daân toäc.

+ Baûn caùo traïng toäi aùc ñöôïc xaây döïng treân tö töôûng nhaân nghóa vaø laäp tröôøng daân toäc, vì daân maø leân aùn toäi aùc cuûa giaëc neân lôøi vaên gan ruoät, thoáng thieát; chöùng cöù ñaày söùc thuyeát phuïc.

+ Quaù trình khaùng chieán vaø chieán thaéng: hình aûnh ñaïo quaân nhaân nghóa töø daân maø ra, vì daân maø chieán ñaáu, chieán ñaáu baèng söùc maïnh cuûa daân maø noåi baät laø hình aûnh laõnh tuï nghóa quaân Lam Sôn vôùi nhöõng ñaëc ñieåm cuûa ngöôøi anh huøng mang ñaày ñuû phaåm chaát vaø söùc maïnh cuûa coäng ñoàng trong cuoäc chieán tranh nhaân daân thaàn thaùnh.

+ Lôøi tuyeân ngoân ñoäc laäp vaø hoaø bình trang troïng, huøng hoàn trong khoâng gian, thôøi gian mang chieàu kích vuõ truï vónh haèng.

+ Buùt phaùp anh huøng ca ñaäm tính chaát söû thi vôùi caùc thuû phaùp ngheä thuaät so saùnh, töông phaûn, lieät keâ ; gioïng vaên bieán hoaù linh hoaït, hình aûnh sinh ñoäng, hoaønh traùng.

+ Baûn anh huøng ca toång keát cuoäc khaùng chieán choáng quaân Minh xaâm löôïc, gian khoå maø haøo huøng cuûa quaân daân Ñaïi Vieät; baûn Tuyeân ngoân Ñoäc laäp saùng choùi tö töôûng nhaân nghóa yeâu nöôùc vaø khaùt voïng hoaø bình.

 II.  Tác gia Nguyễn Du và Truyện Kiều

 1. Những yếu tố kết tinh nên thiên tài Nguyễn Du:

  - Thời đại: Đó là một thời đại bão táp cũa lịch sử. Những cuộc chiến tranh dai dẳng, triền miên giữa các tập đoàn phong kiến đã làm cho cuộc sống xã hội trở nên điêu đứng, số phận con người bị chà đạp thê thảm.

  - Quê hương và gia đình: Quê hương núi Hồng sông Lam cùng với truyền thống gia đình khoa bảng lớn cũng là yếu tố quan trọng làm nên thiên tài Nguyễn Du.

  - Bản thân cuộc đời gió bụi, phiêu bạc trong loạn lạc là yếu tố quan trọng nhất để Nguyễn Du có vốn sống và tư tưởng làm nên một đỉnh cao văn học có một không hai - Truyện Kiều.

2. Tác phẩm “Truyện Kiều” :

* Nguồn gốc: Từ cốt truyện Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung Quốc), với tài năng nghệ thuật bậc thầy, nhất là với tấm lòng nhân đạo bao la, Nguyễn Du đã sáng tạo ra một kiệt tác văn chương bất hủ

* Sự sáng tạo của Nguyễn Du:

- Từ câu chuyện tình của Thanh Tâm Tài Nhân, Nguyễn Du đã tạo nên một “Khúc ca mới đứt ruột” (Đoạn trường tân thanh), nhấn vào nỗi đau bạc mệnh và gửi gắm những xúc cảm về nhân sinh của nhà thơ trước “những điều trông thấy”

- Lược bỏ các tình tiết về mưu mẹo, vể báo oán,…(trong tác phẩm của Thanh Tâm Tài Nhân), bằng thể thơ lục bát truyền thống, với một ngôn ngữ trau chuốt tinh vi,chính xác đến trình độ cổ điển, trong một truyện thơ Nôm, Nguyễn Du tập trung thể hiện nội tâm nhân vật một cách tài tình.

* Nội dung tư tưởng :

- Tiếng khóc cho số phận con người: khóc cho tình yêu trong trắng chân thành bị tan vỡ; khóc cho tình cốt chục bị lìa tan; khóc cho nhân phẩm bị chà đạp; khóc cho thân xác con người bị đày đọa.

- Lời tố cáo mạnh mẽ, đanh thép: tố cáo thế lực đen tối trong xã hội phong kiến, phanh phui sức mạnh làm tha hóa con người của đồng tiền. Bị ràng buộc bởi thế giới quan trung đại, Nguyễn Du tuy cũng lên án tạo hóa và số mệnh, nhưng bằng trực cảm nghệ sĩ, ông đã vạch đúng ai là kẻ chà đạp quyền sống con người trong thực tế.

- Bài ca tình yêu tự do và ước mơ công lí.

* Nghệ thuật:

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật

- Nghệ thuật kể chuyện

- Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ

  àTruyện Kiều là kiệt tác số một của văn học dân tộc Việt Nam, di sản văn học của nhân loại, là một “tập đại thành” của truyền thống nghệ thuật, văn hóa Việt Nam, tiêu biểu cho cảm hứng nhân đạo chủ nghĩa, là niềm thương cảm sâu sắc, là tấm lòng “nghĩ tới muôn đời” , vừa là thái độ nâng niu, trân trọng những giá trị nhân bản cao đẹp của con ngườ

3. Các đoạn trích trong Truyện Kiều

Trao duyên

-Thuyù Kieàu nhôø Thuyù Vaân thay mình traû nghóa cho Kim Troïng - 18 caâu ñaàu:

+Kieàu nhôø caäy Vaân (chuù yù saéc thaùi bieåu caûm cuûa caùc töø ngöõ "caäy", "laïy", "thöa"). Lôøi x­öng hoâ cuûa Kieàu vöøa nhö­ troâng caäy vöøa nhö­ naøi eùp, phuø hôïp ñeå noùi veà vaán ñeà teá nhò "tình chò duyeân em".

+ Nhaéc nhôû moái tình cuûa mình vôùi chaøng Kim: thaém thieát nhöng mong manh, nhanh tan vôõ. Chuù yù caùch keå nhaán veà phía mong manh, nhanh tan vôõ cuûa moái tình.

+Kieàu trao duyeân cho em. Chuù yù caùch trao duyeân - trao lôøi tha thieát, taâm huyeát ; trao kæ vaät laïi duøng daèng, nöûa trao, nöûa níu - ñeå thaáy taâm traïng cuûa Kieàu trong thôøi khaéc ñoaïn tröôøng naøy.

-Taâm traïng cuûa Kieàu sau khi trao duyeân. (coøn laïi) :

+Döï caûm veà caùi cheát trôû ñi, trôû laïi trong taâm hoàn Kieàu; trong lôøi ñoäc thoaïi noäi taâm ñaày ñau ñôùn, Kieàu hö­ôùng tôùi ngö­ôøi yeâu vôùi taát caû tình yeâu th­öông vaø mong nhôù.

+Töø choã noùi vôùi em, Kieàu chuyeån sang noùi vôùi mình, noùi vôùi ngöôøi yeâu; töø gioïng ñau ñôùn chuyeån thaønh tieáng khoùc, khoùc cho mình, khoùc cho moái tình ñaàu trong saùng, ñeïp ñeõ vöøa môùi chôùm nôû ñaõ tan vôõ.

- Ngheä thuaät: Mieâu taû tinh teá dieãn bieán taâm traïng nhaân vaät; ngoân ngöõ ñoäc thoaïi noäi taâm sinh ñoäng.

à Veû ñeïp nhaân caùch Thuùy Kieàu theå hieän qua noãi ñau ñôùn khi duyeân tình tan vôõ vaø söï hi sinh ñeán queân mình vì haïnh phuùc cuûa ngö­ôøi thaân.

Chí khí anh hùng:

- Khaùt voïng leân ñöôøng- boán caâu ñaàu:  Khaùt khao ñö­ôïc vaãy vuøng, tung hoaønh boán phö­ông laø moät söùc maïnh töï nhieân khoâng gì coù theå ngaên caûn noåi.

- Lí t­öôûng anh huøng cuûa Töø Haûi - phaàn coøn laïi. Chuù yù caùc ñoäng thaùi cuûa Töø :

+ Khoâng quyeán luyeán, bòn ròn, khoâng vì tình yeâu maø queân ñi lí töôûng cao caû.

+ Traùch Kieàu laø ngö­ôøi tri kæ maø khoâng hieåu mình, khuyeân Kieàu vöôït leân treân tình caûm thoâng th­öôøng ñeå saùnh vôùi anh huøng.

+ Höùa heïn vôùi Kieàu veà moät t­öông lai thaønh coâng.

+ Khaúng ñònh quyeát taâm, töï tin vaøo thaønh coâng.

 - Ngheä thuaät: Khuynh h­öôùng lí t­öôûng hoaù ng­öôøi anh huøng baèng buùt phaùp ­öôùc leä vaø caûm höùng vuõ truï ; trong ñoù, hai phöông dieän ­öôùc leä vaø caûm höùng vuõ truï gaén boù chaët cheõ vôùi nhau.

              à Lí t­öôûng anh huøng cuûa Töø Haûi vaø öôùc mô coâng lí cuûa Nguyeãn Du.

III. Đoạn trích: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ

                                   Tác giả Đặng Trần Côn   - Dịch giả Đoàn Thị Điểm

1. Taùm caâu ñaàu : Noãi coâ ñôn, leû boùng cuûa ngöôøi chinh phuï.

+ Noãi coâ ñôn theå hieän qua haønh ñoäng moät mình daïo hieân vaéng, buoâng, cuoán reøm nhieàu laàn, mong tin vui maø "Ngoaøi reøm thöôùc chaúng maùch tin".

+ Noãi coâ ñôn theå hieän qua söï ñoái boùng giöõa ngöôøi chinh phuï vaø ngoïn ñeøn khuya ; vaãn chæ laø "Moät mình mình bieát, moät mình mình hay".

2. Taùm caâu tieáp : Noãi saàu muoän trieàn mieân.

+ Noãi saàu muoän ñöôïc theå hieän qua caûm nhaän veà thôøi gian taâm lí. Ngöôøi chinh phuï nhö ñeám töøng böôùc thôøi gian naëng neà troâi maø caûm nhaän moät khaéc giôø "ñaèng ñaüng nhö nieân".

+ Ñeå giaûi toaû noãi saàu, naøng coá tìm ñeán nhöõng thuù vui nhö : soi göông, ñoát höông, gaûy ñaøn nhöng vieäc gì cuõng chæ laø "göôïng". Saàu chaúng nhöõng khoâng ñöôïc giaûi toaû maø coøn naëng neà hôn.

3. Taùm caâu cuoái : Noãi nhôù thöông ñau ñaùu.

+ Noãi nhôù ñöôïc theå hieän qua moät khao khaùt chaùy boûng - göûi loøng mình ñeán non Yeân- mong ñöôïc choàng thaáu hieåu, seû chia. Möùc ñoä cuûa noãi nhôù ñöôïc gôïi leân qua nhöõng töø laùy thaêm thaúm, ñau ñaùu,...

+ Khao khaùt cuûa naøng khoâng ñöôïc ñeàn ñaùp vì söï xa caùch veà khoâng gian quaù lôùn (ñöôøng leân baèng trôøi).

-Ngheä thuaät:  Buùt phaùp taû caûnh nguï tình, mieâu taû tinh teá noäi taâm nhaân vaät, ngoân töø choïn loïc, nhieàu bieän phaùp tu töø,...

àGhi laïi noãi coâ ñôn buoàn khoå cuûa ngöôøi chinh phuï trong tình caûnh chia lìa ; ñeà cao haïnh phuùc löùa ñoâi vaø tieáng noùi toá caùo chieán tranh phong kieán.

B. Phần Tiếng Việt:

 I. Bài : Những yêu cầu về sử dụng tiếng Việt:

1. Chuaån möïc veà ngöõ aâm vaø chöõ vieát : yeâu caàu phaùt aâm theo aâm chuaån cuûa tieáng Vieät, vieát chöõ theo ñuùng caùc quy taéc hieän haønh cuûa chöõ quoác ngöõ.

2. Chuaån möïc veà töø ngöõ : yeâu caàu duøng töø ngöõ theo ñuùng hình thöùc, caáu taïo, yù nghóa, ñaëc ñieåm ngöõ phaùp cuûa chuùng trong tieáng Vieät.

3. Chuaån möïc veà ngöõ phaùp : yeâu caàu ñaët caâu theo ñuùng caùc quy taéc ngöõ phaùp, dieãn ñaït ñuùng caùc quan heä yù nghóa, söû duïng daáu caâu thích hôïp vaø coù söï lieân keát caâu ñeå taïo neân maïch laïc cho vaên baûn.

4. Chuaån möïc veà phong caùch ngoân ngöõ : yeâu caàu söû duïng caùc phöông tieän ngoân ngöõ phuø hôïp vôùi ngöõ caûnh giao tieáp, vôùi phong caùch chöùc naêng ngoân ngöõ.

5. Yeâu caàu söû duïng hay, ñaït hieäu quaû giao tieáp cao ñöôïc thöïc hieän baèng caùc pheùp tu töø, chuyeån hoùa linh hoaït, saùng taïo, nhöng vaãn tuaân theo caùc quy taéc vaø phöông thöùc chung cuûa tieáng Vieät.

 II. Bài :Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

1. Khaùi nieäm ngoân ngöõ ngheä thuaät : (vôùi nghóa chuyeân moân) ngoân ngöõ duøng trong taùc phaåm vaên chöông, khoâng chæ coù chöùc naêng thoâng tin maø quan troïng hôn laø coù chöùc naêng thaåm mó. Ngoân ngöõ ngheä thuaät bao goàm ngoân ngöõ trong caùc taùc phaåm töï söï, tröõ tình vaø taùc phaåm saân khaáu.

2. Phong caùch ngoân ngöõ ngheä thuaät coù ba ñaëc tröng cô baûn : tính hình töôïng, tính truyeàn caûm, tính caù theå hoùa.

3. Nhaän dieän, caûm thuï vaø phaân tích ngoân ngöõ ngheä thuaät : caùc bieän phaùp ngheä thuaät vaø hieäu quaû ngheä thuaät cuûa chuùng.

4. Böôùc ñaàu söû duïng ngoân ngöõ ñeå ñaït ñöôïc hieäu quaû ngheä thuaät khi noùi, nhaát laø vieát : so saùnh, aån duï, hoaùn duï, ñieäp ngöõ, töôïng tröng,...

 III. Bài :Thực hành các phép tu từ: phép điệp và phép đối

1. Laøm caùc baøi taäp thöïc haønh ñeå cuûng coá vaø naâng cao kieán thöùc veà hai pheùp tu töø ñaõ ñöôïc hoïc sô löôïc ôû SGK Ngöõ vaên lôùp 7.

2. Veà pheùp ñieäp, chuù yù ñeán caùc tröôøng hôïp ñieäp aâm, vaàn, töø, ngöõ, caâu,... vaø taùc duïng cuûa chuùng trong töøng ngöõ caûnh cuï theå.

3. Veà pheùp ñoái, chuù yù ñeán pheùp ñoái trong thaønh ngöõ, tuïc ngöõ, vaên bieàn ngaãu, thô Ñöôøng luaät, trong vaên xuoâi,... Chuù yù ñeán söï caân xöùng vaø ñoái choïi cuûa töø ngöõ veà caùc phöông dieän aâm thanh, nhòp ñieäu, ngöõ nghóa, ngöõ phaùp (töø loaïi).

4. ÔÛ caû hai pheùp tu töø, caàn quan taâm ñeán hieäu quaû ngheä thuaät trong vaên baûn.

                             Học sinh cần nắm vững lý thuyết và các bài luyện tập

 Lưu ý: Ngoài những nội dung trên, học sinh cần ôn tập lại kiến thức về tiếng Việt, Làm văn... của chương trình THCS và HKI lớp 10

DẠNG ĐỀ VÀ THỜI LƯỢNG

I. Thời lượng :            90 phút

II. Dạng đề :                Gồm 2 câu:

      Câu 1: ( 3.0 điểm )

                    a. Tái hiện kiến thức Đọc văn

                       b. Phần Tiếng Việt

Học sinh lưu ý: Trả lời ngắn gọn trúng yêu cầu, không dài dòng. Tái hiện kiến thức không đơn thuần là thuộc bài mà phải có suy nghĩ; phần Tiếng Việt chú ý tính thực hành qua những văn bản đã học.

      Câu 2 : ( 7.0 điểm ):  Văn bản nghị luận văn học.

 1.Nắm chắc cách viết một bài văn nghị luận thuộc vấn đề văn học

* Đặt vấn đề: Giới thiệu ngắn gọn, sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn về tác giả, tác phẩm, nội dung vấn đề cần nghị luận.

 * Giải quyết vấn đề:

    òTriển khai các luận điểm, luận cứ, luận chứng rõ ràng, lô gích ... phân tích các nét nghệ thuật thể hiện các nội dung cơ bản

    ò Những nét đặc sắc nghệ thuật

 * Kết thúc vấn đề: Khẳng định giá trị tác phẩm và vị trí tác giả trong nền văn học Việt Nam

2.Phải đảm bảo hai yêu cầu chính:

a.Yêu cầu về kĩ năng: Biết cách làm bài văn nghị luận về văn học; phân tích được giá trị nghệ thuật; kết cấu chặt chẽ, diễn đạt lưu loát; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp thông thường

b.Yêu cầu về kiến thức: Trên cơ sở những hiểu biết về tác phẩm – đoạn trích của tác giả; học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau song cần nêu được những ý cơ bản mà đề yêu cầu.

ĐỀ THAM KHẢO

ĐỀ THI HỌC KỲ II 

Môn Ngữ văn – Khối 10

Thời gian làm bài:  90 phút, không kể thời gian giao đề

Câu 1 ( 3điểm )

a.( 1.50 đ )

                Để tạo ra hình tượng ngôn ngữ, người viết thường dùng rất nhiều phép tu từ:

“Ta đi tới, trên đường ta bước tiếp,

Rắn như thép, vững như đồng

Đội ngũ ta trùng trùng điệp điệp

Cao như núi, dài như sông

Chí ta lớn như biển Đông trước mặt!”

                           Tố Hữu – Ta đi tới

           Em hãy chỉ rõ phép tu từ chính được sử dụng trong đoạn thơ trên và nêu tác dụng của phép tu từ đó?

b.( 1.50 đ )

                     hãy nêu những đặc điểm chính về nội dung tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du

Câu 2 (7 điểm ):

Phân tích đoạn thơ từ câu: “Từng nghe:

                                            Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”

                              đến câu:  “ Song hào kiệt đời nào cũng có”

         Trích Đại cáo bình Ngô – Nguyễn Trãi, SGK Ngữ văn 10 tập hai, NXB Giáo dục, trang 17, năm 2006

                                   

                            Thống nhất trong kì họp tổ Ngày 03 – 4 – 2014

 

Đăng nhập

 dethi xem ngoaikhoa  duhoc